حسن حسن زاده آملى

70

ده رساله فارسى (فارسى)

سطح عظيمه منطقة البروج است ، لذا اين عظيمه را « دائره شمسيه » نيز گويند . لاجرم در هيأت مجسمه براى تحصيل و تنظيم اين امور ، مبادى حركات أعنى افلاك مجسم را بر نظم و نضد خاصّى چنان تصوّر كرده‌اند و ترتيب داده‌اند كه به تعبير گرانقدر و رسا و شيواى فاضل قوشچى در شرح فصل دوم از مقصد دوم تجريد الإعتقاد : و كفى بهم فضلا أنهم تخيّلوا من الوجوه الممكنة ما تنضبط به أحوال تلك الكواكب مع كثرة اختلافاتها على وجه تيسّر لهم أن يعيّنوا مواضع تلك الكواكب و اتّصالات بعضها مع بعض فى كل وقت أرادوا بحيث تطابق الحس و العيان مطابقة تتحيّر فيها العقول و الاذهان . و من تأمل فى أحوال الاظلال على سطوح الرخامات شهد أن هذا لشىء عجاب ، و أثنى عليهم بثناء مستطاب . آن‌كه در علم شريف هيأت ورزيده است و بدان آشناى كامل است در مىيابد كه اين گفتار بلند علاء الدين ملّا على قوشچى ، رئيس و مدير رصدخانه سمرقند ، و مصنّف و شارح زيج الغ بيگى را چه ارج و پايه است . و براستى جاى آن دارد و شايسته آنست كه يك تابلو شود . اين است منطق اصيل و قويم يك انسان قوىّ در علوم فلسفى و رياضى و هيوى . قوشچى گويد : فضل اين دانشمندان و انديشمندان فلكى همين بس كه در ميان راههاى گوناگون احتمالات ممكن براى ضبط احوال كواكب با همه اختلافات احوال آنها ، راهى را برگزيدند كه هرگاه بخواهند مواضع كواكب و اتّصالات آنها را با يكديگر تعيين كنند توانند ، آن‌چنان كه با حسّ و عيان مطابقت كند مطابقتى كه عقول و اذهان حيران بمانند . و هر كس در احوال اظلال بر سطوح رخامات تأمل كند گواهى دهد كه كارى بسيار شگفت است ، و آن بزرگ مردان را به ستودنى